Αθήνα: περπατώ, κοιτάζω, θυμάμαι

Από την Πανεπιστημίου στην Κοραή και στην Κλαυθμώνος

Εὖ-ἦμαρ-οἶδα — Αγαθόν-φως-γνώση
Άρ. φύλλου 87 • 15 Νοεμβρίου 2026
Εφημεριδούλα info γνώσης Αθηνών
Με γνώμονα & γνώση φιλική στο πράσινο, ποίηση, παιδιά, μέλλον, πρόοδο.

Μερικές φορές η Αθήνα δεν χρειάζεται ξεναγό. Χρειάζεται να της διαθέσουμε λίγο χρόνο. Να σηκώσουμε το βλέμμα από το κινητό, να διαβάσουμε μια ταμπελίτσα, να παρατηρήσουμε ένα κτίριο που προσπερνάμε χρόνια.

Στον περίπατό μου, με τον φωτογραφικό φακό πρόθυμο συνοδοιπόρο, βρέθηκα ανάμεσα σε τρεις όψεις της πόλης: τη γνώση, τη μνήμη και τη συμφιλίωση. Κι η Ομονοιάστρα, φυσικά, από δίπλα:

— Περπάτα, Χρήστο. Αλλά πού και πού σταμάτα. Η Ιστορία δεν προλαβαίνει πάντα να σε φωνάξει!

Η Πανεπιστημίου και τα τρία σπίτια της γνώσης

Απέναντι από την Κοραή, το Πανεπιστήμιο μάς υποδέχεται με τη νεοκλασική του πρόσοψη. Μαζί με την Ακαδημία Αθηνών και το ιστορικό κτίριο της Εθνικής Βιβλιοθήκης συγκροτούν την περίφημη Αθηναϊκή Τριλογία.

Μια χρήσιμη διευκρίνιση: τα τρία κτίρια δεν είναι όλα έργα του Τσίλλερ. Το Πανεπιστήμιο, που θεμελιώθηκε το 1839, σχεδιάστηκε από τον Χριστιανό Χάνσεν. Η Ακαδημία και η Εθνική Βιβλιοθήκη σχεδιάστηκαν από τον αδελφό του, Θεόφιλο Χάνσεν, με σημαντική συμμετοχή του Ερνέστου Τσίλλερ στην επίβλεψη των έργων.

Τρεις διαφορετικοί θεσμοί, με μια κοινή υπόσχεση: ότι η κοινωνία μπορεί να προχωρήσει με την παιδεία, την έρευνα και τη διάδοση της γνώσης.

Η Ομονοιάστρα κοιτάζει τις κολόνες και σχολιάζει:

— Θαυμάσιες! Αρκεί, μαζί με τις κολόνες της γνώσης, να στηρίζουμε και τους ανθρώπους της!

Στο μεταξύ, ένα ταξί περνά, ένας διανομέας βιάζεται, οι πεζοί περιμένουν το φανάρι. Η καθημερινή Αθήνα συνεχίζει τη διαδρομή της μπροστά από την Αθήνα των μεγάλων ιδεών. Το ζητούμενο είναι να συναντηθούν.

Στην Κοραή, οι μικρές πινακίδες λένε μεγάλες ιστορίες

Κατηφορίζοντας την Κοραή προς τη Σταδίου, αφήνουμε πίσω μας τα Προπύλαια. Ο δρόμος φέρει το όνομα του Αδαμάντιου Κοραή, σημαντικής μορφής του Νεοελληνικού Διαφωτισμού.

Ανάμεσα στα καφέ, στις παρέες και στις καθημερινές διαδρομές, ένα κίτρινο γωνιακό κτίριο τραβά την προσοχή. Στον τοίχο του υπάρχει μια αναμνηστική πλάκα. Τη φωτογράφισα και στάθηκα να τη διαβάσω:

«Την περίοδο 1963–1964 στο κτήριο αυτό στεγάστηκε η Εθνική Φοιτητική Ένωση Ελλάδος, ΕΦΕΕ, η οποία με τους αγώνες όλων των φοιτητών συνέβαλε στην προαγωγή της παιδείας, του πολιτισμού και του εκδημοκρατισμού της δημόσιας ζωής της χώρας.»

Δίπλα ξεχωρίζουν τα σύμβολα «114» και «15%». Το πρώτο παραπέμπει στην υπεράσπιση του Συντάγματος και το δεύτερο στο ιστορικό αίτημα για διάθεση του 15% του κρατικού προϋπολογισμού στην παιδεία.

Δυο αριθμοί που κάποτε έγιναν φωνή, διεκδίκηση και συλλογικό βήμα.

— Βλέπεις; μου λέει η Ομονοιάστρα. Δεν είναι όλοι οι αριθμοί τιμές και λογαριασμοί. Μερικοί κουβαλούν αγώνες!

Κοραή 4: εδώ στεκόμαστε με σεβασμό

Λίγα βήματα παρακάτω, η επιγραφή στην είσοδο αλλάζει τον τόνο του περιπάτου:

«Χώρος Ιστορικής Μνήμης 1941–1944»

Στην Κοραή 4, το μέγαρο της Εθνικής Ασφαλιστικής, που ολοκληρώθηκε το 1938 σε σχέδια των αρχιτεκτόνων Εμμανουήλ Κριεζή και Αναστασίου Μεταξά, επιτάχθηκε στις 6 Μαΐου 1941 από τις γερμανικές δυνάμεις κατοχής.

Στο κτίριο εγκαταστάθηκαν υπηρεσίες του γερμανικού Φρουραρχείου, της Κομαντατούρ. Τα υπόγεια αντιαεροπορικά καταφύγια μετατράπηκαν σε κρατητήρια. Εκεί φυλακίστηκαν Έλληνες και ξένοι πολίτες, ανάμεσά τους άνθρωποι που αντιστάθηκαν στον κατακτητή.

Στους τοίχους σώζονται ονόματα, λέξεις και χαράγματα κρατουμένων. Ίχνη ανθρώπινης παρουσίας μέσα στην απομόνωση. Μαρτυρίες που μας καλούν να αναλογιστούμε τι σημαίνει να στερείσαι την ελευθερία σου, ενώ η πόλη βρίσκεται λίγα μέτρα πάνω από το κεφάλι σου.

Το 1991 τα υπόγεια συντηρήθηκαν και παραδόθηκαν στο κοινό ως χώρος ιστορικής μνήμης.

Εδώ η Ομονοιάστρα αφήνει το χιούμορ στην άκρη:

— Πριν μιλήσουμε εμείς, ας ακούσουμε εκείνους.

Στη φωτογραφημένη πόρτα αναγράφεται ωράριο Τρίτη–Σάββατο, 9:00–14:00. Πριν οργανώσουμε επίσκεψη, χρειάζεται επιβεβαίωση του ισχύοντος ωραρίου από τον φορέα λειτουργίας του χώρου.

Την παλαιότερη καταγραφή μου, με ιστορικά στοιχεία και φωτογραφικό υλικό, μπορείτε να δείτε εδώ:

Κοραή 4 — Χώρος Ιστορικής Μνήμης 1941–1944

Κλαυθμώνος: από τα παράπονα στα ενωμένα χέρια

Περνώντας τη Σταδίου, φτάνουμε στην πλατεία Κλαυθμώνος.

Το όνομά της συνδέθηκε με τα παράπονα των δημοσίων υπαλλήλων που, πριν κατοχυρωθεί η μονιμότητα, έχαναν τη θέση τους με τις κυβερνητικές αλλαγές και αναζητούσαν επαναδιορισμό.

— Να αλλάζει η κυβέρνηση και να τρέμει ο εργαζόμενος; παρατηρεί η Ομονοιάστρα. Πολύ ακριβό εισιτήριο για το κυβερνητικό καρουζέλ!

Σήμερα, στο κέντρο της πλατείας, τρεις ορειχάλκινες μορφές υψώνουν και ενώνουν τα χέρια τους. Είναι το Μνημείο Εθνικής Συμφιλίωσης, έργο του γλύπτη Βασίλη Δωρόπουλου, που αποκαλύφθηκε το 1989.

Στάθηκα μπροστά του και φωτογραφήθηκα. Ο ήλιος περνούσε ανάμεσα στα υψωμένα χέρια. Σκέφτηκα πως αυτή η εικόνα χωρά μια δύσκολη αλλά αναγκαία επιθυμία: να μπορούμε να συζητάμε την Ιστορία μας, να αναγνωρίζουμε τον πόνο και να συνυπάρχουμε χωρίς να κληροδοτούμε τον διχασμό στα παιδιά μας.

Στο μικρό μας εικονογραφημένο σενάριο, ένα παιδί ρωτά:

— Γιατί ενώνουν τα χέρια;

— Για να χωρέσει ανάμεσά τους το αύριο.

Η Αθήνα του 2035 αρχίζει από το παγκάκι της γειτονιάς

Ο πολιτισμός μιας πόλης φαίνεται στα μνημεία της, αλλά και στον τρόπο που φτάνουμε ως εκεί.

Στη σκιά που βρίσκει ο ηλικιωμένος. Στο παγκάκι όπου μπορεί να ξεκουραστεί. Στη διάβαση που σέβονται οι οδηγοί. Στο πέρασμα που μένει ελεύθερο για το αναπηρικό αμαξίδιο και το παιδικό καρότσι. Στην πινακίδα που διαβάζεται και στο δέντρο που ποτίζεται.

Κάπου εδώ ένα δέντρο ζητά τον λόγο:

— Κι εγώ λίγη φροντίδα χρειάζομαι. Με τις υποσχέσεις δεν ποτίζομαι!

Από την Τριλογία στην Κοραή και στην Κλαυθμώνος, ο περίπατος έγινε ένα μικρό μάθημα πόλης. Με κτίρια που στεγάζουν τη γνώση, τοίχους που διασώζουν τη μνήμη και χέρια που μας προσκαλούν να πλησιάσουμε ο ένας τον άλλον.

«Γηράσκω δ’ αἰεὶ πολλὰ διδασκόμενος.» — Σόλων

Και, για τη συνέχεια της κοινής μας διαδρομής:

«Το ένα χέρι νίβει τ’ άλλο και τα δυο το πρόσωπο.»

Κείμενο και φωτογραφίες περιπάτου: Χρήστος Ρουμελιώτης
Εικονογραφική και κειμενική επεξεργασία με τη συνδρομή τεχνητής νοημοσύνης.

Κάτοικος Κυψέλης • Αθήνα όμορφη πόλη — Πολιτισμός 2035
Άγιος Αδριανός Ναυπλίου • Καταγωγή: Μελίσσι Κορινθίας
Τηλ.: 6937637459
E-mail: novus.sales@gmail.com

Τεκμηρίωση: φωτογραφημένες επιγραφές, Ιστορικό Αρχείο ΕΚΠΑ, Εθνική Πινακοθήκη, Δήμος Αθηναίων, Υπουργείο Πολιτισμού και Πολεμικό Μουσείο.

Φωνή